جامعه‌ی بسته؛ فوتبال بسته؟!

یادداشت ارسالی - علی خرّم - در علوم اجتماعی مفهومِ «جامعه‌ی بسته» با کمی تسامح، به ساختاری از اجتماع اشاره دارد که در آن تعاملات با دنیای بیرون بسیار محدود است و تغییرات اجتماعی بسیار کُند و از طرفی ساختارهای داخلی آن تقریباً ثابت، صلب، سنّتی و تغییرناپذیر هستند.

در مقابل «جامعه باز» هست که کارل پوپر فیلسوف شهیر اتریشی - انگلیسی در کتاب «جامعه باز و دشمنان آن» به زیبایی این مفاهیم و جوامع را شرح و بسط داده است.

جامعه باز جامعه‌ای است که در آن مرزها، انعطاف‌پذیرند و روابط با دنیای خارج امری متداول و ضروری است. به زبانی دیگر جامعه‌ای که در آن «عقلانیت انتقادی» حاکم است.

در جوامع بسته بر خلاف جامعه‌ی باز، امکان تحرک اجتماعی بسیار پایین است. رویکرد غالب در جوامع بسته نه پلورالیسم (تکثرگرایی) بلکه منویسم (انحصارگرایی) است. این جوامع نهایتاً به دنبال کانسرواتیسم (حفظ وضع موجود) اند و از تغییر، نوآوری و خلاقیت گریزان‌اند. در واقع هر گونه تغییر را تهدیدی برای هویت و موجودیت خود می‌دانند.

ورزش یک پدیده‌ی اجتماعی است که از جامعه اثر می‌پذیرد. جامعه به ورزش جهت می‌دهد یا به عبارتی دقیق‌تر، «ورزش آینه‌ی جامعه است؛ هم بازتاب‌دهنده‌ی وضعیت فعلی آن است و هم ابزاری برای ساختن جامعه‌ای بهتر در آینده».

تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی 2026 متأثر از جامعه، فوتبال بسته‌ای را ارائه داد. فوتبال بسته وضعیتی است که در آن تیم رویکردی تدافعی دارد و غالباً در زمین خودی بازی می‌کند و کمتر جسارت ورود به زمین رقیب را به خود می‌دهد. در این سبک بازی «دفاع اتوبوسی» که برای حفظ حداقل امتیاز است و وقت کشی و دفع توپ که در واقع «باری به هرجهت» است، تاکتیک اصلی تیم است.

ساختار و تاکتیک؛ وجه تشابه جامعه بسته و فوتبال بسته

ساختار: همان‌طور که در جامعه بسته، جایگاه افراد متناسب با روابط انتسابی و نه ضوابط اکتسابی آنها مشخص می‌شود در فوتبال نیز سطوح مدیریتی در دست طیف کوچکی از نیروهای سنتی است که اجازه ورود نیروهای متخصص و تازه را نمی‌دهند.

در لیست منتخبین هم بازیکنان جوان و استعدادهای نوظهور راهی به جایگاه واقعی خودشان ندارند و جای آنها را همیشه مهره‌ها و افراد مورد پسندِ مدیران می‌گیرند.

مقاومت در برابر شفافیت؛ همان‌طور که در جامعه و حاکمیت، قوانین و تصمیمات پشت درهای آهنین و پشت‌صحنه گرفته می‌شود در فوتبال نیز تصمیمات مدیریتی، مالی و قراردادها در اتاق‌های تیره و تاریک اتخاذ می‌شود.

تاکتیک: همان‌طور که جامعه‌ی بسته در برابر خلاقیت، نوآوری و دانش نوین مقاومت می‌کند در فوتبال بسته هم در همچنان بر یک پاشنه می‌چرخد. استفاده از ترکیب‌های تکراری، مقابله با تغییرات و تاکتیک‌های جدید جهانی ورزش، بیگانگی با پزشکیِ ورزشی، عدم آنالیز و تحلیل دادها منجر به فوتبال بسته می‌شود.

با این تفاسیر جامعه بسته جامعه‌ای است که همه‌ی تلاشش برای حفظ وضع موجود است و فرار از تغییر و اصلاح، برنتافتن نقد و تفکر انتقادی، نشنیدن صدای مخالف و سیاست «کج دار و مریز» را سرلوحه خود قرار داده است و به طبعِ آن فوتبال بسته، فوتبالی است که قدرت را در دست «تاج‌داران» و «امیرخان»ها نگه می‌دارد و در برابر دانش و تکنولوژی، ستیزه‌جو و تنوع و نبوغ را زیر چرخ‌های سنت و تعصبات بیجا پایمال می‌کند.

در فقدانِ چشم‌انداز و ازدست‌دادن فرصت‌ها، خروجی جامعهٔ بسته «آنتروپی اجتماعی» است و خروجی فوتبال بسته، زوال کیفیت و ازدست‌رفتن هیجان و استاندارد کافی است.

مطلب پیش رو، از سری یادداشت‌های ارسالی مخاطبان پایگاه خبری «کبنا نیوز» است و انتشار آن لزوماً به معنای تأیید یا رد محتوای آن نیست؛ بلکه صرفاً جهت آگاهی افکار عمومی و مسئولان منتشر شده است. این رسانه بر اساس قانون مطبوعات، آمادگی خود را برای درج جوابیه نهادها یا اشخاص مرتبط اعلام می‌دارد.

📢برای دریافت جدیدترین اخبار و تحلیل‌ها، کانال‌های خبری کبنا نیوز را دنبال کنید!

کانال ایتا؛https://eitaa.com/kebnanewsir

کانال بله؛https://ble.ir/kebnanewsir