خاورمیانه این روزها آبستن تحولات شگرفی است. در حالی که سایه توافقات نانوشته و یادداشتهای تفاهم بر سر منطقه سنگینی میکند، آرایشهای جدید امنیتی، نگرانیهای عمیق در سرزمینهای اشغالی و جرقههای تقابل نظامی، نشان از دوران گذارِ پیچیدهای دارد.
به گزارش کبنا نیوز، به نظر میرسد کشورهای منطقه به این نتیجه رسیدهاند که امنیت باید درونزا باشد. در همین رابطه، «فاطمه الصمادی»، تحلیلگر عرب در حوزه ایران و پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات الجزیره، از تدارک برای برگزاری نشستهای سطح بالا خبر داد. به گفتهی وی، آمادهسازیها برای آغاز این نشستها میان جمهوری اسلامی ایران، عراق و تعدادی از کشورهای شورای همکاری خلیج فارس ادامه دارد و هدف از آن، «ایجاد سازوکارهای امنیتی و نظامی برای تضمین منافع مشترک» است. منابع مطلع در تهران تأکید کردهاند که این مشورتها (بهویژه میان ایران و عربستان) در جریان است و نشستهای اصلی طی چند هفته آینده آغاز خواهد شد؛ نشستهایی که نکتهی بارز آن، عدم مشارکت ایالات متحده آمریکا در آن است.
در سوی دیگر ماجرا، نشریه آمریکایی «فارن پالیسی» در گزارشی انتقادی به بررسی نتایج یادداشت تفاهم ۱۴ بندی اخیر میان واشنگتن و تهران پرداخته است. این نشریه با اشاره به اینکه دونالد ترامپ برای رسیدن به یک صلح کوتاهمدت (پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا) نه تنها «چماق» را کنار گذاشت، بلکه تمام «هویجها» را به تهران داد، نوشت: «ایران اکنون از کاهش تحریمها برای تابستان برخوردار شده و تعهدات مکتوبی برای آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای بلوکهشدهاش گرفته است؛ در حالی که آمریکا عملاً اهرمهای فشار و ذخیره مهمات خود را در جریان درگیریها مصرف کرده و متعهد شده تحریم جدیدی علیه ایران اعمال نکند.»
فارن پالیسی به وضعیت تنگه هرمز اشاره کرده و مینویسد: «اگرچه تردد کشتیها افزایش یافته و به حدود ۴۰ کشتی در روز رسیده، اما هنوز با دوران پیش از جنگ (روزانه بیش از ۱۰۰ کشتی) فاصله دارد. با این حال، قیمت شاخص نفت به حدود ۷۰ دلار کاهش یافته است.» این گزارش با استناد به سخنان «محمدباقر قالیباف» مبنی بر صادرات ۴۰ میلیون بشکه نفت از زمان امضای تفاهمنامه (معادل روزانه حدود ۳ میلیون بشکه)، تأکید میکند که تهران در حال درآمدزایی است. البته مجوز عمومی آمریکا (License X) برای این کاهش تحریمها در اواخر ماه اوت منقضی میشود. یک کارشناس تندرو در بنیاد دفاع از دموکراسیها (FDD) این توافق را «یادداشت سوءتفاهم» نامیده و معتقد است ایران برای حل مشکلات مذاکره نمیکند، بلکه برای مدیریت فشار پای میز میآید. این نشریه همچنین از برنامه احتمالی ایران و عمان برای ایجاد یک سیستم ترانزیتی «پول بده و عبور کن» در خلیج فارس خبر داده است.
موفقیتهای نسبی دیپلماسی در منطقه، زنگ خطر را برای رژیم صهیونیستی به صدا درآورده است. «بن کاسپیت»، تحلیلگر وبسایت «المانیتور»، به نقل از یک منبع دیپلماتیک ارشد اسرائیلی نوشت: تغییر تمرکز دیپلماتیک از برنامه هستهای ایران به آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، برای اسرائیل یک شکست راهبردی است و جایگاه ما را ضعیفتر از قبل کرده است.
در سایه این ناکامی، «بنیامین نتانیاهو» در مصاحبه با کانال ۱۴ ادعا کرد که ایران از قبل سلاح هستهای تولید کرده است تا جنگافروزیهای خود را پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر توجیه کند. اما این ادعا بلافاصله با واکنش تند همتایانش مواجه شد؛ «گادی آیزنکوت» (رئیس پیشین ستاد ارتش) این سخنان را «ساختن یک واقعیت خیالی و ترساندن مردم» خواند و «نفتالی بنت» نیز آن را «دروغ و بازنویسی معکوس تاریخ» نامید. برآوردهای اطلاعاتی نشان میدهد ایران حداقل ۱۲ تا ۱۸ ماه تا مرحله تسلیحاتیسازی فاصله داشته است. همزمان، گزارش «نیویورکتایمز» مبنی بر قصد اسرائیل برای ترور مقامات ارشد ایرانیِ درگیر در مذاکرات (نظیر عباس عراقچی و محمدباقر قالیباف) بر بیاعتمادی میان واشنگتن و تلآویو افزوده است؛ هرچند یک منبع امنیتی اسرائیلی این گزارش را «مضحک و تلاشی برای تحریک آمریکا» خواند. با این حال، مقامات اسرائیلی در خفا امیدوارند ایران با طولانی کردن مذاکرات، آمریکا را خسته کرده تا ترامپ مجدداً محاصره دریایی را بازگرداند؛ چرا که نگراناند توافق گسترده با ایران، نتانیاهو را مجبور به اجرای توافق ۲۶ ژوئن و خروج از جنوب لبنان کند.
در بحبوحه این تحولات دیپلماتیک، تنشهای میدانی همچنان پابرجاست. سخنگوی نیروهای مسلح یمن روز جمعه از یک رویارویی هوایی در آسمان این کشور پرده برداشت. بر اساس این بیانیه، ساعت ۵:۲۰ بامداد جمعه، آرایشی از جنگندههای ائتلاف سعودی با نقض حریم هوایی یمن، تلاش کردند تا مانع از فرود یک فروند هواپیمای غیرنظامی ایرانی در فرودگاه بینالمللی صنعا شوند. این هواپیما حامل بیش از ۲۰۰ نفر از شهروندان سرگردان، مجروحان، بیماران و همچنین هیئت رسمی و مردمی یمن بود که از مراسم تشییع پیکر مطهر شهید سید علی خامنهای (مدظلهالعالی) بازمیگشتند.
نیروهای مسلح یمن اعلام کرد که پدافند هوایی این کشور بلافاصله با شلیک چند موشک، جنگندههای متجاوز را مجبور به ترک آسمان یمن کرده است. ارتش یمن با صدور هشداری بیسابقه تأکید کرد: «به دشمن جنایتکار سعودی هشدار میدهیم که تکرار هرگونه تلاش برای نقض حریم هوایی، با پاسخی فراگیر و همهجانبه علیه فرودگاهها و منافع حیاتیِ خشکی و دریایی آنها مواجه خواهد شد.» در پایان این بیانیه، ضمن قدردانی از ابتکار عمل جمهوری اسلامی ایران برای شکستن محاصره، بر تداوم پروازها میان صنعا و تهران فارغ از هرگونه پیامدی تأکید شده و از مردم یمن خواسته شده تا به ندای رهبر مقاومت، سید عبدالملک بدرالدین حوثی، برای حفظ آمادگی رزمی و بسیج عمومی لبیک گویند.
📢برای دریافت جدیدترین اخبار و تحلیلها، کانالهای خبری کبنا نیوز را دنبال کنید!